با توجه به فعالیتهای باستانشناسی انجام گرفته، این منطقه از دیرباز سکونتگاه انسان از دورههای مختلف فرهنگی بوده است که شناسایی قبرستانهای عصر مفرغ و عصر آهن آن جایگاه ویژهای در مطالعات باستانشناسی غرب کشور دارد.
لوئی واندنبرگ در دهة 1960 به سرپرستی یک هیئت بلژیکی در منطقه پشت کوه لرستان (ايلام كنوني) اقدام به بررسي شناسایی و کاوشهای متعددی در قبرستانهای این حوزه نموده اند. ازجملة این قبرستانها می توان به گورستان چم ژیه، بردبل، میرخیر، دُم گر پرچینه، هکلان، پاکل گراب و ... اشاره کرد.
قبرستانهای منطقه چوار عمدتاً متعلق به عصر آهناند. تاکنون محلهای استقراری ساکنان منطقه در ارتباط با قبرستانهای این دوره به طور کلی مشخص نگردیده و از موارد قابل پژوهش در این منطقه است. گورستان چم ژيه نیز یکی از گورستانهاي متعلق به عصر آهن III در این حوزه است که در بررسی های هیأت بلژیکی نیز به آن اشاره شده است.
محوطه و گورستان چم ژيه در منطقه گرمسيري دهستان مورت و در 1 كيلومتري جنوب روستاي چمژيه و در حاشيه رودخانه كله جوب قرار دارد. اين محوطه در موقعيت 32 درجه و 43 دقيقه و 50 ثانيه عرض شمالي و 046 درجه و 08 دقيقه و 47 ثانيه طول شرقي واقع شده و در روستايي به همين نام در دهستان مورت بخش چوار شهرستان ايلام قرار دارد. ارتفاع اين محل از سطح دريا 739 متر است. عرض شمالي ـ جنوبي محوطه 300 متر و طول غربي ـ شرقي آن 500 متر و مساحت آن حدود 15 هكتار است.
محوطه و گورستان چم ژيه یکی ازمحوطه هاي متعلق به عصر آهن در حوزه چوار است كه يكي از مهمترين استقرارگاههاي عصر آهن در منطقه غرب را شامل ميشود. در قسمت جنوب و جنوب غرب اين گورستان تپه ماهورهايي بلند قرار دارد كه به محوطه و گورستان مشرفند. به دليل آب فراوان، سطح محوطه چم ژيه به صورت متناوب كشت آبي مي شود. همانگونه كه اشاره شد عمده ترين محصول كشاورزي اين منطقه گندم و جو مي باشد.
معماری قبور این گورستان به صورت سنگ های خشکه چین است که به صورت مستطیل شکل و با قرار دادن چند تخته سنگ بزرگ بر روی قبر ساخته شده اند.
عكس: لويي واندنبرگ
معماری قبور این گورستان به صورت سنگ های خشکه چین است که به صورت مستطیل شکل و با قرار دادن چند تخته سنگ بزرگ بر روی قبر ساخته شده اند. سفالهای به دست آمده از سطح محوطه دارای خمیره ای قرمز و نخودی با شاموت کاه، ماسه و شن ریزه است.در سطح این گورستان سرباره های فلز آهن مشاهده شد که وجود کارگاه های ساخت و پرداخت فلزات در محوطه های اطراف این گورستان دور از احتمال نيست.
متأسفانه در سالهاي اخير به دليل حفاري هاي گسترده حفاران غير مجاز، سطح محوطه و قبرستان به شدت مضطرب گرديده است كه انجام اقدامات پژوهشي اضطراري و همچنين حفاظت دائمي يكي از دغدغههاي دوستداران ميراث تمدني اين مرز و بوم است.
