ایلام باستان

شهر تاریخی سیروان یکی دیگر از شهرهای ساسانی استان ایلام است که در شهرستان شیروان چرداول قرار گرفته است. این شهر مرکز ایالت ماسبذان بوده که آثار معماری و بناهای آن کاملاْ مشهود است.                                                                                                                         اطلاعات بیشتر

شهر تاريخي سيمره يكي از شهرهاي تاريخي استان ايلام است كه در حاشيه غربي شهر دره شهر واقع شده است. طي ۹ فصل كاووش در اين شهر گچبريهاي منحصر به فردي از بناهاي اين شهر تاريخي بدست آمد كه در نوع خود بي نظرند. اين شهر مربوط به اواخر دوره ساساني و قرون اوليه اسلامي است و مركز ايالت مهرجانقذق يا مهرجانكدك بوده است.

آتشكده سياهگل يكي از آثار دوره شكوهمند ساساني است كه در 25 كيلومتري شهرستان ايوان و در منطقه‌اي به همين نام در حاشيه جنوبي رودخانه پرآب گنگير قرار گرفته است.

اين اثر سالم‌ترين آتشكده شناسايي شده استان ايلام است كه در نوع خود بي‌نظير و از اهميت زيادي در مطالعات باستان‌شناسي برخوردار است. آتشكده داراي چهار پايه و يك سقف گنبدي و نيز در اطراف داراي راهروي جهت نيايش است كه متأسفانه در سالهاي اخير بر اثر عوامل طبيعي و انساني تخريب شده است و فقط آثاري از اين راهرو وجود دارد.

مصالح ساخت اين آتشكده تشكيل شده است از گچ نيم‌كوب و قلوه‌سنگهاي رودخانه‌اي.

با توجه به بررسي‌هاي باستان‌شناسي صورت گرفته در اطراف اين اثر، آثاري از بناها و معماري هم‌دوره با آتشكده مورد شناسايي قرار گرفت كه احتمال وجود شهر گمشده آريوحان (آريوجان) را در اين منطقه بيشتر مي‌كند.

شهر گمشده آريوحان (آريوجان) يكي از شهر‌هاي تاريخي استان ايلام است كه بر اساس شواهد و مدارك تاريخي و گفته سياحان و سفرنامه نويسان در ساحل رودخانه گنگير استقرار داشته كه وجود اين مجموعه آثار و ديگر شواهد باستان‌شناسي حكايت از وجود يك شهر تاريخي در اين منطقه دارد.

منطقه تفريحي ـ توريستي كلم با برخوداري از آب و هوايي بسيار متنوع و مناسب، آب فراوان و جنگلهاي سرسبز و زيبا با چشم اندازي كوهستاني به عنوان منطقه نمونه گردشگري شناخته شده است. اين منطقه در مسير جاده قديم ايلام ـ دره‌شهر قرار دارد.

     قديمي ترين زمين لرزه دستگاهي رويداده در استان ايلام در تاريخ 15/7/1917 ساعت 17:58:00 ثبت شده است.طول و عرض جغرافيايي مرکز آن ، به ترتيب 5/33 و5/46مي باشد.

بزرگاي آن در مقياس امواج سطحي 6/5 ، امواج دروني 3/6مي باشد و منبع ثبت کننده آن مرکز لرزه نگاری آمبولونگ-فيليپين(AMB) است.
     آخرين زمين لرزه دستگاهي رويداده در استان ايلام در تاريخ 12/2/2004 در ساعت 09:20:58 ثبت شده است.طول و عرض جغرافيايي مرکز آن ، به ترتيب 616/33 و998/45مي باشد.  

بزرگاي آن در مقياس امواج دروني 6/4 مي باشد و منبع ثبت کننده آن مرکز لرزه نگاری امدرما- روسيه(NEIC) است.

      بزرگترين زمين لرزه دستگاهي رويداده در استان ايلام در تاريخ 15/7/1917 در ساعت 17:58:00 ثبت شده است. طول و عرض جغرافيايي رو مرکز آن ، به ترتيب 5/33 و5/46مي باشد.  

بزرگاي آن در مقياس امواج سطحي 6/5 ، امواج دروني 3/6مي باشد و منبع ثبت کننده آن مرکز لرزه نگاری آمبولونگ-فيليپين(AMB) است.

لازم به ذكر است كه استان ايلام به لحاظ قرار گرفتن در كمربند زلزله، يكي از استانهاي زلزله خيز كشور است. اما وجود كوههاي بزرگ و قرارگيري در ميان رشته كوههاي زاگرس از شدت و تأثيرات زياد آن كاسته است.

منبع:

اين تنگه رويايي يكي از زيباترين پديده‌هاي زمين شناسي و جزء منحصر بفردترين جاذبه‌هاي گردشگري استان ايلام است كه در شمال شرق ايلام در كنار جاده ايلام ـ دره‌شهر قرار دارد. داخل اين تنگه رودخانه‌اي جاري است.

پل گاومیشان یکی از آثار دوره ساسانی است که بر روی رودخانه خروشان سیمره در شهرستان دره شهر قرار دارد. با توجه به موقعیت استراتژیک منطقه پل در دوره های بعدی نیز مورد استفاده قرار گرفته و مورد مرمت و بازسازی واقع شده است. دهنه این پل با بیش از ۵۰ متر عرض بزرگترین دهنه پل کشور است. طبیعت زیبا و چشم انداز رویایی اطراف این پل باعث جذب گردشگران داخلی و خارجی شده است.

تزئينات وابسته به معماري در محراب بناي امامزاده مهدي صالح (ع) ماژين چشم هر بيننده اي را به خود جلب مي‌كند. اين بنا يكي از آثار دوره ايلخاني استان ايلام است كه در بخش ماژين شهرستان دره شهر قرار گرفته است. متأسفانه در سالهاي اخير به دليل فرو ريختن سقف بنا و تأثيرات عوامل جوي، باعث تخريب قسمتهايي از تزئينات اين محراب منحصر به فرد شده است. در كنار اين محراب آيات آية‌الكرسي با هنرمندي خاصي به خط كوفي گچبري شده است. لزوم توجه بيشتر به معماري اين بنا و تزيينات وابسته به آن بيشتر احساس مي‌شود.

معماري بنا         

دژ شيخ ماخو يكي از آثار دوره ساساني شهرستان دره شهر است كه بر یک بستر طبیعی و در یک تورفتگی غار مانند (ناودیس) و یا به اصطلاح اشگفت ساخته شده است. این بستر در ارتفاع 6 متری از کف رودخانه ایجاد شده است. سطح داخلی و طبیعی این اشگفت برابر 126 مترمربع است که از شیب 4 تا 6 درجه برخوردار است و شکل ظاهری سطح این پناهگاه به صورت یک نیم دایره کشیده شده است. این بستر در ارتفاع ۵ متری از کف رودخانه ایجاد شده است ، سطح داخلی و طبیعی این اشگفت برابر126 متر است. برای دسترسی به فضای داخل قلعه پله‌هایی ساخته شده که این مکان را فراهم نموده است، اما در حال حاضر به علت گذر زمان آثاری از آن مشاهده نمی‌شود و به کلی تخریب شده‌اند.

ساختار این بنا تلفیقی از مصنوعات بشری و طبیعت است که توانسته مقابله‌ای تقریباً برابر در گذشت زمان با عوامل مخرب جوی داشته باشد. سازندگان بنا به خوبی دانسته‌اند که برای حفظ و بقاء آثار چه نوع مصالح و با چه شیوه‌ای اجرا نمایند. نوع مصالح همگون با سایر قسمتها و عاملی در سالم ماندن دیوار بوده است و در آن از قلوه سنگهای نیمه‌درشت رودخانه‌ای استفاده شده است. ملات بکار رفته در ساخت این قلعه ملات گچ نیم‌کوب می‌باشد . کلیه اتصالها و پوشش سقف و قفل و بستهای این بنا از مصالح مصرفی در کل بنا بوده و هیچ‌گونه مصالح دیگری از قبیل آجر و ... چه در پوشش سقف و چه در دیوار به کار نرفته است. پوشش سقف در این بنا از مصالح طاق سنگی است که بصورت ضربی اجراء شده است. در نمای داخل دیوار آثاری از چوب وجود دارد که وظیفه اتصال بین دیوار و صخره‌های جانبی را داشته که عامل پایداری دیوار در گذر زمان نیز بوده است. نوع این چوبها از چوبهای بلوط منطقه بوده است. در ساختار این بنا از دو نوع تیرکش استفاده شده است یکی بصورت کنگره‌ها با مقطع مربع و دیگری در دیوار با مقطع ذوزنقه می باشد. اندود کاری این قلعه از نوع اندود گچی است که با استفاده از دست و در قابهای یکسان بر روی دیوار انجام شده است. این اندود در دوره های بعدی تجدید شده است که آثار آن مشاهده می‌شود.

تاسیسات جانبی بنا

در محدوده این اثر تاسیسات جانبی هم‌دوره وجود ندارد، لیکن آثاری از یک آسیاب آبی متعلق به دوره صفویه درست در مقابل دژ دیده می شود.  بنا تا حدود 65% تخریب شده است و مصالح آن از سنگ و گچ می‌باشد.

سنگ نوشته تخت خان يا تخت خاتون بر سر راه ايلام به مهران در منطقه خوش آب و هواي بان‌روشان بر روي قطعه سنگي بزرگ نوشته شده است.

شكل سنگ نوشته يك متوازي الاضلاع در ابعاد 145×190 سانتي‌متر بوده كه ابتدا آنرا حدود دو سانتي‌متر به لحاظ فراهم نمودن يك سطح صاف و يكنواخت تراش داده و آنگاه با تراش دادن مجدد حروف و كلمات را برجسته نموده‌اند.

خط كتيبه نستعليق، و متن آن خلاصه اي از شجره نامه واليان و شرح برخي از خدمات عمراني غلامرضا خان والي است كه در سال 1325 هـ.ق دستور نوشتن آنرا داد.

اين اثر در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيده است.

قسمتي از متن سنگ نوشته:

... بعد امر به ساختن قلعه حسين آباد كه مشهور به ده بالاست نمود و قلعه و حمام و باغ به معماريت حاج درويشعلي كرمانشاهي و حجاري رضاقلي و به خط مقرب الخاقان ميرزا عبدالحسين خان بيك رشنويي در سنه 1325 قمري به اتمام رسانيد. و در سنه 1319 قمري جناب مستطاب اجل اكرم افخم به القاب جليل صارم السلطنه ، سردار اشرف نايل گرديد و در سنه 1325 قمري در بدو جلوس سلطنت عادل محمد علي شاه به حكمراني صفحه طرحان برقرار و در همين تاريخ به حفر قنات سرداريه مشهور« مله بازان» به معماريت استاد حسين قضي باشي اصفهاني به اتمام و در همين تاريخ چنرشته آسمان آباد كه مشهور به اشرف آباد است به اتمام رسانيد.

تپه "گوران"  يكي از آثار دوره نوسنگي است كه در بخش هليلان شهرستان شيروان چرداول و در استان ايلام واقع شده است.

با توجه به حفاري در اين تپه كه در سال 1963 توسط هئيت دانماركي به سرپرستي ملرگارد صورت گرفت، 21 لايه فرهنگي در آن مشخص گرديد. در دو لايه تحتاني اين تپه هيچگونه سفالي به دست نيامد. اولين نمونه‌هاي بقاياي معماري در لايه 16 به دست آمد.

با توجه به نوع معماري دو لايه اول تپه "گوران" به نظر مي رسد كه ساكنان اوليه "گوران" را كوچ‌نشينان منطقه تشكيل مي‌دادندكه فقط مدتي كوتاهي در محل به سر مي‌بردند و در فصل نامناسب سال، به ساير نقاط كوچ مي‌كردند.

كاوش در دو نقطه از تپه كه مربوط به دوره ابتدايي نئوليتيك و ديگري عصر مفرغ ادامه يافت. با توجه به اين حفاري، يكي از اولين دهكده هاي محل سكونت كشاورزان در تپه گوران كشف شد كه قدمت آن حدود 500-6500 پ.م. است. در كاوش قبور عصر مفرغ، اشيا برنزي، آهني و تعدادي ظروف سفالي كشف شد. سفالهاي تپه گوران قابل مقايسه با گيان  III و كفترلان  IIاست . اين سفالها قدمتي برابر با 120 + 3170 تا 120 + 1220 تعيين شده است. ( طبق تاريخ گذاري كربن 14)

در تپه " گوران " باستان شناسان موفق به شناسايي چگونگي بقاياي نخستين مرحله استقرار موقت در آن محل شده اند كه مي توان آن را پيشينه اي بر زندگي كوچروي تصور كرد.

چكيده:

گورستان هلوج در استان ايلام، شهرستان ايوان و در سمت راست ورودی بخش زرنه قرار دارد. اين گورستان در فاصله 200 متری شمال شرقی تپه تاريخی قلا زرنه واقع شده است. نوع بافت خاک زمينهای اطراف، رسی آبرفتی و زراعی است.

تپه تاريخي لالار مورد شناسايي مجدد قرار گرفت.

تپه تاريخي لالار يكي از آثار ثبت شده استان ايلام در فهرست آثار ملي كشور است كه توسط گدار به شماره ثبت 8 در سال 1310 به ثبت رسيده است.

بدليل كوهستاني و صعب‌العبور بودن منطقه، و موقعيت جغرافياي تپه لالار، تاكنون اين اثر بدست فراموشي سپرده شده است.

خوشبختانه در پي عزيمت به پشت سد سيمره، اين اثر مجدداً شناسايي و مستندنگاري گرديد.

با استناد شواهد فرهنگي سطح تپه از جمله سفال و نيز بقاياي معماري، مي‌توان گفت تپه لالار مربوط به دوره ساساني است كه از اهميت فراواني برخوردار است.

با توجه به ساخت سد سيمره در بالا دست اثر، احتمال خطر زير آب رفتن براي اين اثر ارزشمند بعد از آبگيري دور از انتظار نيست!!

                                     براي ديدن مطالب كامل اينجا كليك كنيد

امامزاده پير حسين يكي از امامزاده‌هاي واقع در استان ايلام است كه در روستاي زنجيره عليا شهرستان شيروان چرداول در دل كوه خُورمه آرميده است. اين امامزاده نوه امام موسي كاظم (ع) است كه در نزد مردم از احترام خاصي برخوردار است. بناي امامزاده يكي از آثار ثبت شده استان در فهرست آثار ملي كشور است. امامزاده پير حسين زنجيره هرساله پذيراي زائران زيادي از جاي جاي استان و نيز استانهاي همجوار است كه به قصد زيارت و تفريح به اين نقطه زيبا از استان ايلام سفر مي‌كنند. طبيعت زيبا و بكر اطراف و داخل تنگه، آب فراوان، چشمه‌هاي زياد آب شيرين و نيز آب و هواي معتدل كوهستاني همگي لذت يك زيارت را بر زائران و گردشگران اين منطقه دو چندان مي‌كند. درخت توت کهنسال کنار بنای امامزاده حکایت از تاریخ کهن و نیز سرسبزی این منطقه در گذشته های دور دارد.

استان ايلام با فرهنگ و تمدن غنی و با پیشینه بیش از ۷ هزار سال بخشي از تمدن ايلام باستانی است كه در حدود 3000 سال ق.م به وجود آمد و تا سال 640 ق.م به حيات اجتماعي خود ادامه داد. ايلام در دوران طلايي خود از اقتدار خاصي برخوردار بود، اما در اين سال به دست آشور باني‌پال (پادشاه آشور) به خاك و خون كشيده شد و منقرض گرديد.

 در كتيبه سنگي گل‌گل ملكشاهي چنين آمده است: "خاك شهر شوشان و ماداكتو و شهرهاي ديگر را تماماً به آشور كشيدم و در مدت يك ماه و يك روز كشور ايلام را با تمامي عرض آن جاروب كردم. من اين مملكت را از عبور حشم و گوسفند و نغمات موسيقي بي‌نصيب ساخته و به درندگان، مارها، جانوران كوير و غزال اجازه دادم كه آن را فرا گيرند".

در زمان ساسانيان ايلام جزء سرزمين پهله يعني استان بزرگي كه بعداً اعراب آن را جبال يا كوهستان ناميدند بوده؛ سرزميني كه پادشاهان اشكاني نخستين پادشاهي را از آنجا آغاز كردند. از شهرهاي مهم و مشهور دوره ساساني در ايلام امروزي شهر تاريخي "سيروان" واقع در شهرستان شيروان چرداول و شهر تاريخي "سيمره" واقع در شهرستان دره‌شهر اشاره كرد.

واليان ابوقداره در زمان حكومت اتابكان لر به مناسبت نام حسين‌قلي‌خان والي ابوقداره به دهبالا (ايلام كنوني) حسين‌آباد گفته‌اند.

در اين سرزمين آثار و تپه‌هاي تاريخي فراواني از هزاره‌هاي هفتم و هشتم قبل از ميلاد تا دوران قاجاريه وجود دارد و مهمترين دوره‌اي كه آثار آن بيشتر جلب توجه مي‌كند آثار و بناهاي دوره ساساني است كه اين دو حكايت از اهميت ويژه اين سرزمين در زمان امپراطوري بزرگ ساساني است.

در منطقه سیمره استقرارهای یکجانشین، کوچ نشین و موقت وجود دارد. يكي از ویژگیهای اين استقرارها، وضعیت مکان گزینی آنها در ارتباط با نحوه زندگی است.

استقرارهای موقت بیشتر بر روی تپه­ ماهورهای حاشیۀ غربی دشت سیمره و در کنار دشت شکل گرفته­اند. این استقرارها متعلق به دورۀ نوسنگی و اوایل دوران کالکولیتیک هستند، زمانی که هنوز استقرارهای روستانشین دشتها به طور کامل به وجود نیامده است.

بافته‌ها از جمله اولين دستاوردهاي بشري درتطابق پذيري با محيط پيرامون خود و بهره‌گيري از آن به شمار مي‌روند. جنبه غالب کاربردي اين دسته از آثار، ارزش‌هاي مطالعاتي‌اشان در زمينه‌هاي گوناگوني چون مردم‌شناسي، تاريخ اقتصاد، تاريخ فن‌آوري، بررسي سير تحولات هنري و ....از يک طرف وتنوع و تعدد بي‌نظير آثار متفاوتي که در اين گروه جاي مي‌گيرند و نيز بازه زماني و طبقه‌بندي گسترده‌اي که اين آثار را از بقاياي نا معلوم به دست آمده از حفاري‌هاي باستانشناسي تا البسه و دستبافته‌هاي مردم شناسي و بافته‌هاي تاريخ معاصر شامل مي‌شود از سوي ديگر، باعث شده تا اين بخش از آثار که بنا به ماهيت و منشاء آلي خود از جمله آسيب‌پذيرترين آثار نيز هستند بخشي از مهمترين و جالب توجه‌ترين اشياء تاريخي – فرهنگي به شمار آيند. لزوم حفاظت از اين آثار چندان ضروري مي نمايد كه در هر حفاري و كاوش همراهي يك مرمتگر با تجربه باعث اطمينان خاطر و نيز حفاظت و نگهداري از بافته‌هاي بدست آمده از حفاري خواهد بود.

اين درخت زيبا با برگهاي ريز و نازك يكي از درختان معروف رشته كوه‌هاي زاگرس است كه به دليل نداشتن ميوه و ثمر به ضرب المثل در نزد مردمان ديار زاگرس تبديل شده است. در ديوان شعر شاكه و خانمصور ـ شاعران نامي منطقه ايوان ـ از آن به عنوان نمادي نام برده شده است كه هيچ موقع ثمر نمي‌گيرد.

پيدايش چرخ سفالگري:

      در 3500 سال قبل از ميلاد ، با اختراع چرخ سفالگري و استفاده از آن در شكل بخشيدن به ظروف سفالين ، تحولي جديد در اين هنر – صنعت بوجود آمده  و باعث شد تا محصولات از نظر شكل متنوع‌تر و از نظر ساخت ظريف‌تر شده و توليد نيز افزايش يابد.

      در شوش سفالهايي متعلق به توليد 2700 سال پيش از ميلاد به دست آمده است كه يقيناً با چرخ هاي سفال گري كاملي توليد و در حرارتي مناسب (حدود 1000 درجه سانتي گراد)پخته شده است.

          بخش چوار در شهرستان ایلام از نظر مطالعات باستانشناسی دارای اهمیت ویژه ای است. این منطقه از نواحی گرمسیری استان است که دارای زمینهایی حاصلخیز با پوشش درختان بلوط و بنه است. در این منطقه حیوانات شکاری از قبیل بزکوهی، قوچ و... زندگی می کنند که از دیرباز یکی از منابع غذایی مردمان این منطقه بوده است. گندم و جو عمده ترین محصول کشاورزی کشاورزان این منطقه است که بیشتر به صورت دیم کشت می شود.